راهنمای نصب نرم‌افزار

تهیه کننده: مهدی حسن‌پور

مشارکت کنندگان:

معرفی

نصب و حذف نرم‌افزار در اوبونتو بسیار ساده است. این راهنما به شما نشان می‌دهد که چگونه نرم‌افزارهای مورد نیاز خود را نصب یا حذف نمائید.

بسیاری از نرم‌افزارهای کاربردی و مورد نیاز به صورت پیش‌فرض همراه با نصب اوبونتو روی سیستم شما نصب می‌شوند. ولی به هر دلیل شما ممکن است به نرم‌افزارهایی نیاز داشته باشید که در نصب پیش‌فرض وجود ندارند. ممکن است مایل باشید نرم‌افزارهای اضافی را نصب نمایید تا کارایی آنها را تست کنید و یا به عبارتی، به هر دلیلی نیاز به نصب نرم‌افزار داشته باشید.

در صورتی که مایلید اطلاعاتی در مورد اینکه وقتی نرم‌افزاری را نصب می‌کنید، چه اتفاقی می‌افتد (که ممکن است گاهی فنی باشد) کسب کنید، بخش بسته‌ها و مدیریت بسته‌ها را مطالعه نمائید. در صورتی که می‌خواهید به سرعت نصب بسته‌های نرم‌افزاری را شروع کنید، می‌توانید سراغ بخش نصب یک بسته نرم‌افزاری بروید.

بسته‌ها و مدیریت بسته‌ها

این بخش در مورد مفاهیم اولیه نصب و مدیریت بسته‌ها بحث می‌کند. شما یاد می‌گیرید که یک بسته نرم‌افزاری چیست و هم‌چنین چگونه اوبونتو نصب و حذف بسته‌های نرم‌افزاری را مدیریت می‌کند.

بسته نرم‌افزاری چیست؟

نرم‌افزار یک اصطلاح با مفاهیم گسترده است که معمولاً به معنای برنامه‌ای که شما می‌توانید روی کامپیوتر اجرا کنید به کار می‌رود. البته چنین برنامه‌هایی اغلب برای اجرا به منابع دیگری نیز نیاز دارند. زمانی که یک نرم‌افزار را نصب می‌کنید، ممکن است هزاران فایل مورد نیاز باشد تا یک برنامه شروع به کار کند! وقتی فکر می‌کنید که همه این فایل‌ها برای اجرای صحیح برنامه باید در جای خودشان قرار گیرند و برخی از آنها برای اجرا روی معماری‌های سخت‌افزاری مختلف باید تغییر کنند، می‌بینید که کار چقدر میتواند پیچیده باشد. خوشبختانه، اوبونتو همه این پیچیدگی‌ها را کنترل می‌کند.

اوبونتو از بسته‌ها برای نگهداری همه‌ی نیازهای اجرای یک برنامه استفاده می‌کند. بنابراین یک 'بسته'، مجموعه‌ای از فایل‌های مورد نیاز یک برنامه است که برای سادگی مدیریت و کنترل در یک فایل نگهداری می‌شود. علاوه بر فایل‌های لازم برای اجرای برنامه‌ها، در بسته‌ها فایل‌های مخصوصی وجود دارند که وظیفه آنها کپی کردن این فایل‌های اجرایی در مسیر صحیح است.

کد منبع یا دودویی

معمولاً وقتی کسی بسته‌ای برای یک نرم‌افزار می‌سازد، کدمنبع (Source Code) آن برنامه را نیز در بسته قرار می‌دهد. کدهای منبع توسط برنامه‌سازان نوشته می‌شوند و شامل دستورالعمل‌هایی هستند که کامپیوتر به نحوی که قابل فهم برای انسان باشند آنها را اجرا می‌کند. کامپیوترها فقط زمانی مفهوم این دستورالعمل‌ها را می‌فهمند که به روش‌های مختلف به کمک مفسرها (Compilers) به بـــرنامه‌های دودویی (Binary) تفسیر شوند.

بنابراین به چه دلیل کسانی که بسته‌ها را آماده می‌کنند آنها را از همان اول به صورت دودویی تبدیل نمی‌کنند؟ دلیل این امر این است که کامپیوترهای مختلف فایل‌های دودویی متفاوتی را اجرا می‌کنند و بنابرانی اگر شما یک بسته دودویی برای یک کامپیوتر مثل (Intel PC) بسازید، روی یک کامپیوتر دیگر مثل Apple Macintosh کار نخواهد کرد.

بسته‌های کد منبع بسته‌هایی هستند که دارای کدهای منبع یک برنامه باشند و اگر به درستی کامپایل شوند قابل اجرا روی کامپیوترهای مختلف خواهند بود.

بسته‌های دودویی بسته‌هایی هستند که برای یک معماری سخت‌افزاری خاص کامپـــــــــــایل شده‌اند. اوبونتو از معماری‌های سخت‌افزاری x86(i386, i686) و AMD64 و PPC پشتیبانی می‌کند. بسته دودویی متناسب با سخت‌افزار شما به صورت خودکار به درستی به کار گرفته خواهد شد، بنابراین نگران انتخاب بسته‌ی نرم‌افزاری مطابق با سخت‌افزار خود نباشید. برای این‌که بدانید سخت‌افزار شما از کدام نمونه است وارد منوی Application شده و سپس Applications → Accessories → Terminal و در محیط ترمینال بنویسید arch و دکمه Enter را فشار دهید.

نیازمندی‌های بسته‌ها

برخی نرم‌افزارها برای اجرا از فایل‌های مشابهی استفاده می‌کنند. به جای قراردادن این فایل‌های مشابه در هر بسته برای اجرای نرم‌افزارها، یک بسته دیگر می‌تواند نصب شود تا همه این فایل‌ها را برای استفاده نرم‌افزارهای مختلف فراهم کند. بنابراین پیش از نصب بسته‌ای که برای اجرا به یکی از این فایل‌ها نیاز دارد، می‌بایست بسته حاوی آن فایل‌ها نصب شود. وقتی بسته‌ای به این شکل، برای نصب به بسته‌ی دیگری نیاز و وابستگی داشته باشد به این نیازمندی و وابستگی dependency اطلاق می‌شود. به کمک وابستگی یا dependency ها، بسته‌های نرم‌افزاری کوچک‌تر و ساده‌تر می‌شوند و فایل‌ها و برنامه‌های دوبله حذف می‌شوند.

زمانی که شما بسته‌ای را نصب می‌کنید، پیش‌نیازها و وابستگی‌های آن بسته نیز می‌بایست هم‌زمان نصب شوند. عموماً اغلب نیازمندی‌ها نصب هستند ولی ممکن است در برخی موارد، نیاز به نصب وابستگی‌های اضافی نیز باشد. بنابراین، اگر در زمان نصب بسته‌ها دیدید که بسته‌های دیگری نیز در حال نصب هستند، متعجب نشوید- این‌ها فقط وابستگی‌هایی هستند که بسته‌‌ی نرم‌افزاری شما جهت اجرای صحیح به آنها نیاز دارد.

یک نمونه از وابستگی‌ها

مدیریت بسته‌ها

مدیر بسته‌ها ابزاری است که وظیفه دانلود و نصب بسته‌ها را به عهده دارد. اوبونتو به صورت پیش‌فرض تعدادی مدیر بسته دارد که استفاده از آنها بسته به اینکه به چه حدی از مدیریت نیاز داشته باشید بستگی دارد. بسیاری از افراد معمولاً فقط به یک مدیر بسته ابتدایی مثل ابزار اضافه/حذف Add/Remove نیاز خواهند داشت که البته کار کردن با آن نیز بسیار ساده است.

کانال‌ها/مخازن نرم‌افزاری

بسته‌ها را از کجا می‌توانید دریافت کنید؟

اوبونتو همه بسته‌های نرم‌افزاری‌اش را در محل‌هایی که به آنها مخازن یا کانالهای نرم‌افزاری گفته می‌شود نگهداری می‌کند. یک کانال نرم‌افزاری محلی است که بسته‌هایی از یک نوع را که باید به وسیله مدیر بسته‌ها دانلود ونصب شوند، نگهداری می‌کند. یک مدیر بسته فهرستی از بسته‌های موجود در یک کانال نرم‌افزاری را نگهداری می‌کند و به طور منظم این فهرست را دوباره‌سازی می‌کند تا اطمینان یابد که این فهرست بروز است و آخرین تغییرات کانال نرم‌افزاری را دارد.

اوبونتو برای هر معماری سخت‌افزاری چهار کانال نرم‌افزاری دارد - Main, Restricted, Universe و Multiverse. هر کدام به منظور خاصی ایجاد شده‌اند. به صورت پیش فرض فقط بسته‌های کانال Main و Restricted قابل نصب می‌باشند. اگر مایلید بسته‌هایی را از مخازن Universe و یا Multiverse نصب کنید، می‌بایست دریافت فایل از این کانال‌ها یا مخازن را فعال نمائید.

علاوه بر مخازن رسمی اوبونتو، شما می‌توانید از مخازن اضافی نیز استفاده نمائيد. مراقب باشید - برخی از این مخازن با اوبونتو هم‌خوانی ندارند و استفاده از آنها ممکن است باعث شود برنامه‌ها از کار بیفتند و یا ممکن است باعث آسیب جدی در اوبونتو نصب شده شوند. صفحه http://www.ubuntulinux.nl/source-o-matic به شما کمک میکند تا مخازن اضافی را پیدا کرده و استفاده نمائید.

نصب یک بسته

این بخش به شما آموزش می‌دهد که چگونه به کمک ابزارهای مختلفی که در اوبونتو و کوبونتو وجود دارند، بسته‌های نرم‌افزاری را نصب نمائيد.

اوبونتو

• اوبونتو ۶.۰۶ یا (Dapper Drake)
• اوبونتو ۶.۱۰ یا (Edgy Eft)
• اوبونتو ۷.۰۴ یا (Feisty Fawn)

ابزار Add/Remove روش اولیه

ساده‌ترین راه نصب یک بسته نرم‌افزاری این است که روی Applications → Add/Remove کلیک کنید و دنبال بسته یا بسته‌هایی که مایلید نصب کنید بگردید. شما می‌توانید یک کلمه کلیدی مانند 'email' را جستجو نمائید و یا در طبقه‌بندی‌هایی که در سمت چپ وجود دارند نگاه کنید. به محض یافتن بسته می‌توانید آنرا نصب نمائید، کنار مربع آیکن آن بسته تیک بزنید.

به محض این‌که بسته‌ها را انتخاب کردید، روی دکمه Apply در قسمت پایینی پنجره کلیک کنید. پنجره جدیدی باز خواهد شد که بسته‌هایی که برای نصب انتخاب نموده‌اید را نشان می‌دهد. برای نصب این بسته‌ها دکمه Apply را فشار دهید. پس از این از شما خواسته می‌شود که کلمه عبور کاربر مدیر سیستم را وارد نمائيد. به محض اینکه کلمه عبور را وارد نمودید پنجره جدیدی باز می‌شود که شما را از میزان پیشروی نصب آکاه می‌سازد. به محض پایان این مرحله دکمه Close را فشار دهید. برنامه‌های جدیدی که می‌خواستید نصب شده‌اند و آماده استفاده می‌باشند!

Synaptic - یک روش پیشرفته‌تر

ابزار مدیریت بسته‌های نرم‌افزاری Synaptic یک روش پیشرفته‌تر از نصب بسته‌ها را برای شما فراهم می‌سازد. اگر در پیدا کردن بسته‌ای به کمک ابزار Add/Remove مشکل دارید، می‌توانید از Synaptic استفاده نمائید. به این ترتیب کلیه بسته‌های موجود در مخازن جستجو خواهند شد، حتی بسته‌هایی که هیچ برنامه‌ای در خود ندارند.

جهت مطالعه جزئیات بیشتر در مورد Synaptic، راهنمای کاربری Synaptic را مطالعه کنید.

کوبونتو

• کوبونتو ۶.۰۶ یا (Dapper Drake)
• کوبونتو ۶.۱۰ یا (Edgy Eft)

ابزار Add/Remove روش اولیه

روش جدید و آسان نصب بسته‌ها استفاده از ابزار 'Add/Remove Programs' است. روی K-Menu → Add/Remove Programs کلیک کنید تا این برنامه شروع به کار کند.

ابزار Add/Remove Programs یک روش ساده گرافیکی برای نصب و حذف برنامه‌ها در کوبونتو است.

برای اجرای آن K Menu → Add/Remove Programs را اجرا کنید.

اجرای Add/Remove Programs نیاز به سطح دسترسی مدیر سیستم دارد.

برای نصب یک برنامه جدید، برنامه را از میان طبقه‌بندی سمت چپ انتخاب نموده و کنار ان تیک بزنید. پس از انتخاب همه بسته‌ها، دکمه Apply را فشار دهید به این ترتیب بسته‌های و برنامه‌های درخواستی از طریق اینترنت دانلود شده و نصب خواهند شد. انتخاب‌ها به صورت پیش‌گزینه به شما حق انتخاب ابزارهای میزکار KDE را خواهند داد ولی ابزارهای میزکار Gnome نیز با انتخاب از طریق منوی آبشاری بالای پنجره Add/Remove Programs قابل انتخاب خواهند بود. علاوه بر این در صورتی که شما نام برنامه مورد خود را می‌دانید، می‌توانید از ابزار جستجو در این محیط استفاده نمائید.

شما می‌توانید نرم‌افزارهایی را از مخازن اضافی که به صورت پیش‌فرض فعال نیستند نیز نصب نمائید. برای این کار کنار گـــــــــــــــزینه‌های Show: Unsupported و یا Show: proprietary software تیک بزنید تا اجازه انتخاب این بسته‌ها را نیز داشته باشید. توجه نمائید که برای استفاده از این مخازن، می‌بایست آنها را قبلاً فعال نمائید.

پس از پایان این مراحل دکمه Close را فشار دهید. حالا نرم‌افزارهای مورد نظر شما نصب شده و آماده استفاده می‌باشند!

Adept - یک روش پیشرفته‌تر

ابزار مدیریت بسته‌های نرم‌افزاری Adept یک روش پیشرفته‌تر نصب در اختیار شما قرار می‌دهد. اگر در پیدا کردن بسته‌ای به کمک ابزار Add/Remove مشکل دارید، می‌توانید از Adept استفاده نمائید.

جهت مطالعه جزئیات بیشتر در مورد Adept، راهنمای کاربری Adept را مطالعه کنید.

روش‌های خط فرمانی

روش‌های خط فرمانی به صورت یکسان روی اوبونتو، کوبونتو و زوبونتو قابل استفاده می‌باشند و تنها نیاز به آشنایی با استفاده از محیط ترمینال و خط فرمان دارند.

Aptitude - یک روش خط فرمانی

Aptitude یک مدیر بسته‌های نرم‌افزاری خط فرمانی است که می‌بایست در محیط ترمینال اجرا شود. راهنمای کاربری Aptitude را مطالعه نمائید تا با روش کار آن آشنا شوید.

apt-get یک روش فنی

برنامه apt-get یک مدیر بسته خط فرمانی است که می‌بایست در زمانی که ابزارهای Add/Remove یا Synaptic با مشکلی مواجه شده‌اند استفاده شود. apt-get یک رابط خوب برای کار با APT، (پایین‌ترین لایه‌ی مدیریت بسته‌ها که اوبونتو استفاده می‌کند) است. کاربران حرفه‌ای‌تر به دلیل اینکه کار با apt-get سریع‌تر و قدرت‌مندتر از ابزارهای گرافیکی است، ترجیح می‌دهند از این ابزار استفاده کنند.

جهت مطالعه جزئیات بیشتر در مورد کار با apt-get راهنماهای کاربری apt-get و مدیریت خط فرمانی بسته‌ها را مطالعه نمائيد.

نصب بسته‌های دانلود شده

ممکن است شما مایل باشید بسته‌هایی که از وب سایت‌های مختلف دانلود نموده‌اید را به جای استفاده از مخازن اوبونتو، نصب و استفاده کنید. این بسته‌ها بسته‌های با پسوند deb. هستند. توجه داشته باشيد که ممکن است این بسته‌ها برای توزیع‌هایی غیر از اوبونتو ساخته شده باشند و در زمان نصب در اوبونتو شما به مشکلات وابستگی‌ها برخورد نمائید و گاهی ممکن است این بسته‌ها قابل حذف نیز نباشند.

استفاده از Gdebi برای نصب این بسته‌ها

ابزار Gdebi یک ابزار گرافیکی برای نصب بسته‌های deb. است. این ابزار به طور اتوماتیک همه وابستگی‌های بسته‌ها را چک می‌کند و سعی می‌کند در صورت امکان، این وابستگی‌ها را از مخازن اوبونتو دانلود و نصب کند.

برای نصب یک بسته به کمک gdebi ابتدا با مرورگرهای فایل به مسیر بسته مورد نظر رفته و آنرا پیدا کنید. بسته مورد نظر در مرورگر فایل شما شکلی شبیه به این خواهد داشت.

روی بسته دوبار کلیک کنید تا بوسیله GDebi باز شود. در صورتی که کلیه وابستگی‌های بسته رعایت شده باشند، روی دکمه 'Install package' کلیک نمائید تا بسته نصب شود. در صورتی که برخی کاستی‌های وابستگی وجود داشته باشد، GDebi به شما هشدار خواهد داد. این هشدار به این معنی است که شما می‌بایست این وابستگی‌ها را پیش نصب این بسته؛ نصب نمائید.

استفاده از ابزار نصب بسته‌ها در کوبونتو

جهت نصب یک بسته deb. در کوبونتو، روی فایل deb. راست‌کلیک نموده و Kubuntu Package Menu->Install Package را انتخاب نمائيد.

استفاده از dpkg برای نصب بسته‌ها

dpkg یک ابزار خط فرمانی برای نصب بسته‌ها است. برای نصب یک بسته به کمک dpkg یک پنجره ترمینال باز کنید و به مسیر آن بسته رفته و به کمک دستور dpkg -i آن بسته را نصب نمائید.

cd directory
sudo dpkg -i package_name.deb

• عبارت directory را با مسیر بسته مورد نظر خود جایگزین نموده و به جای عبارت package_name نام بسته مورد نظر خود را بنویسید.

توصیه می‌شود پیش از استفاده از dpkg یک بار راهنما و صفحات manual آنرا مطالعه نمائید. جهت مطالعه راهنمای dpkg در محیط ترمینال تایپ کنید man dpkg و دکمه Enter را فشار دهید.

به‌روزآوری‌های خودکار

اوبونتو به صورت اتوماتیک شما را از به‌روزآوری‌های امنیتی و رفع ایرادات و به‌روزآوری‌های انجام شده در بسته‌ها آگاه می‌سازد. به سادگی روی آیکن بروزآوری (که در قسمت بالای سمت راست صفحه نمایش در میزکار گنوم ظاهر می‌شود) کلیک نموده، کلمه عبور کاربر مدیر سیستم را وارد نمائید و مطابق دستورالعملی که به شما نشان داده می‌شود پیش بروید تا به‌روزآوری‌ها دانلود و نصب شوند.

به‌روزآوری سیستم مهم است. به‌روزآوری‌های امنیتی شما را در مقابل ایرادات امنیتی و نفوذها محافظت می‌کنند.

واژگان

apt: مخفف 'Advanced Package Tool'، برنامه‌ای است که مدیریت بسته‌های نرم‌افزاری در اوبونتو بر اساس و به کمک آن صورت می‌گیرد. apt نگهداری بخش‌های پیچیده‌تری از مدیریت بسته‌ها مانند پایگاه دادگان آنها را به عهده دارد.

Architecture: نوع معماری سخت‌افزاری یا نوع cpu که کامپیوتر شما استفاده میکند.

Binary Package: بسته دودویی که قابل استفاده برای یک نوع معماری سخت‌افزاری است.

deb: یک فایل deb. یک بسته اوبونتو (یا دبیان) است که کلیه فایل‌های مورد نیاز یک بسته برای نصب را داراست.

Dependency: بسته‌ای است که حتماً باید نصب شود تا بسته‌های دیگر به درستی نصب و اجرا شوند.

Package Manager: برنامه‌ای است که کنترل و مدیریت بسته‌ها را به عهده دارد. اجزای جستجو در بسته‌ها را به شما می‌دهد و به کمک آن می‌توانید بسته‌ها را حذف نمائید.

Repository/Software Channel: جایی که بسته‌هایی از یک نوع از آنجا دانلود و نصب می‌شوند.

Source Package: بسته‌ای که دارای متن اصلی یک برنامه است و باید کامپایل شود تا قابل استفاده روی یک معماری سخت‌افزاری خاص باشد.