تصویربرداری از صفحه نمایش در اوبونتو
ترجمه و تالیف: ابراهیم محمدی
مقدمه
ویندوز ویستا اخیرا منتشر شده است. با ظاهری جذاب تر از ویندوز xp. حتما شما هم مانند من دوستانی دارید که شیفته این ظاهر زیبا و مخصوصا جلوه های aero آن شده اند و حاضر هستند که برای تهیه سخت افزار مورد نیاز برای مهاجرت از ویندوز xp به ویستا مقدار وحشتناکی پول خرج کنند. مثل بیشتر کاربران کامپیوتر آن ها هم یا اصلا چیزی درباره لینوکس نمیدانند و یا حداکثر فقط اسم آن را شنیدهاند و اگر به آن ها بگویید که لینوکس به همراه میز کار سه بعدی بریل میتواند با aero ویستا رقابت کند و چیزی از آن کم ندارد ،شما را مسخره خواهند کرد.
برنامههایی که در ادامه معرفی خواهم کرد میتوانند از صفحه نمایش شما در محیط لینوکس فیلم تهیه کنند.
حال زمان آن رسیده است که با تهیه فیلمی از میز کار سه بعدی بریل به همراه تمامی افکت هایی که بریل ارائه میدهد به دوستانتان ثابت کنید که لینوکس میتواند روی ویندوز را کم کند.
در واقع کاربرد این نرمافزارها به همین جا ختم نخواهند شد. شما میتوانید با تهیه فیلم از صفحه نمایشتان ،جواب سوالات دوستانتان در مورد لینوکس را به صورت تصویری بدهید. به علاوه تعدادی از این نرم افزارها میتوانند تصاویر ضبط شده را در قالب فایلهای فلش swf نیز ارائه بدهند. بنابراین شما میتوانید فیلم ها و آموزشهای خود در رابطه با لینوکس را به راحتی به وب سایتتان اضافه کنید.
نرم افزار هایی که در ادامه معرفی خواهند شد xvidcap , vnc2swf , Wink , Byzanz و نسخهای وصله شده از ffmpeg خواهند بود.
بستههای نرمافزاری مورد استفاده و روش نصب آنها
xvidcap
متاسفانه xvidcap در مخازن رسمی اوبونتو موجود نیست ولی شما میتوانید آنرا از یک مخزن غیر رسمی اوبونتو و یا وب سایت پروژه xvidcap دریافت نمائید.
برای دریافت از مخزن غیر رسمی اوبونتو
wget -c http://3v1n0.tuxfamily.org/pool/feisty/3v1n0/xvidcap_1.1.4p1_i386.deb
و برای دریافت از وب سایت رسمی پروژه xvidcap
http://sourceforge.net/project/showfiles.php?group_id=81535
بسته آماده xvidcap برای معماری i386 موجود می باشد ولی شما برای معماری ۶۴ بیتی باید سورس برنامه را دریافت نموده و آن را کامپایل کنید. بعد از دانلود بسته deb. ، با دو مرتبه کلیک بر روی بسته، آن را نصب کنید و یا ترمینال را باز کرده و به محل قرار گرفتن فایل دانلود شده بروید و دستور زیر را برای نصب برنامه در ترمینال تایپ کنید:
sudo dpkg -i xvidcap*.deb
پس از اتمام مرحله نصب به Applications->Sound and Video->Xvidcap Screen Capture بروید و برنامه را اجرا کنید.
پس از اجرای برنامه، شما یک پنجره مانند شکل بالا مشاهده خواهید کرد به اضافه یک مربع قرمز رنگ که ناحیهای از صفحه را که میخواهید تصویر آن را ضبط کنید را مشخص میکند. شما میتوانید اندازه این مربع را به هر اندازهای تغییر بدهید تا فقط تصویر آن قسمت از صفحه ضبط گردد. شما باید توجه داشته باشید که بزرگتر شدن اندازه مربع باعث میشود که حافظه بیشتری مصرف گردد و کامپیوتر شما را کندتر کند، بنابراین توصیه میشود که در تهیه فیلم تا حد امکان از اندازه کوچکتری استفاده کنید.
قبل ازشروع ضبط این دکمه 
را فشار دهید. این ابزار اندازه صفحهای را که میخواهید تصویرش را ضبط کنید تغییر میدهد. برای شروع ضبط کلید Record را فشار دهید.
بعد از شروع ، ویدئوی در حال ضبط مقدار زیادی حافظه مصرف میکند. بنابراین در هنگام ضبط تصاویر یک برنامه ،مراقب نوع برنامهای که میخواهید از آن فیلم تهیه کنید و میزان سرعت فریم و همچنین نوع قالب ویدئو باشد. برای ایجاد تغییرات در تنظیمات برنامه ، بر روی اسم فایل در قسمت چپ برنامه راست کلیک کرده و گزینه Preferences را انتخاب کنید.
شما باید تصویری مانند شکل بالا را مشاهده کنید. حال به برگه Multi_Frame بروید. در اینجا میتوانید میزان سرعت فریم را تغییر بدهید. برای داشتن تصویر بدون لرزش میزان سرعت فریم را تا ۲۵ فریم در ثانیه بالا ببرید. اگر شما از کامپیوتر ضعیفی استفاده میکنید ومیخواهید فیلم با میزان سرعت فریم خوبی و بدون عقب ماندگی خاصی ضبط گردد ، تیک روبروی video codec را از auto برداشته و MPEG1 را انتخاب کنید. ولی اگر کامپیوتر شما از قطعات مناسبی برخوردار است ، میتوانید کیفیت و میزان سرعت فریم و کدک های مختلفی را امتحان کنید.
یک خصوصیت جالب xvidcap این است که به شما اجازه ضبط تصاویر در قالب های مختلف را میدهد ، از جمله Macromedia Flash که باعث میشود که شما بتوانید تصاویر ضبط شده از میزکارتان را در وبسایتتان قرار دهید. برای ضبط تصاویر در قالب فلش ، نام فایل در کادر محاوره برگه Multi-Frame قسمت Preferences را filename.swf ذخیره کنید.
حال شما برای ضبط فیلم از میز کارتان آماده هستید.
بعد از کامل شدن ضبط ، شما تصویری مانند شکل بالا مشاهده میکنید. بنا بر خواست خود یکی از دکمههای close/play را فشار دهید. فیلم شما آماده پخش میباشد.
Byzanz : راحت ترین روش
Byzanz یک اپلت کوچک برای پنل گنوم میباشد که به شما اجازه میدهد که تا صفحه کامپیوترتان را در قالب یک فایل gif متحرک ضبط کنید. برای نصب Byzanz دستور زیر را در ترمینال وارد کنید:
sudo apt-get install byzanz
حال برای کامل شدن عملیات نصب بر روی پنل راست کلیک کرده و Add to Panel را زده و از قسمت Miscllaneuos گزینه Desktop Recorder را انتخاب کنید. بعد از انتخاب آن و زدن کلید Add شما یک دایره فرمز کوچک و یک منوی بازشونده بر روی پنل مشاهده خواهید کرد.
برای شروع عمل ضبط فقط کافیست که بر روی دکمه فرمز کلیک کنید. Byzanz شروع به ضبط تصاویر خواهد کرد. وقتی مایل به پایان عملیات ضبط بودید ، دوباره کلید فرمز را فشار دهید. Byzanz از شما اسم فایل را میخواهد و بعد از آن تصاویر ضبط شده شما آماده است.
ورژن وصله شده ffmpeg
ffmpeg یک برنامه است که به شما اجازه میدهد که از رسانه دیجیتال ضبط کنید و یا آن را به دیگر قالب ها تبدیل کنید. ffmpeg را میتوان برای تبدیل فایل های ویدئو از یک قالب به قالب دیگر استفاده نمود. همچنین با ffmpeg میتوان فایلهای ساده رسانه ای را نیز پخش کرد ولی خاصیت اصلی آن همان تبدیل فایل های ویدئو از یک قالب به دیگر قالب ها می باشد.
ffmpeg هنوز از ضبط صفحه نمایش پشتیبانی نمی کند ولی ما کد منبع (source code) آن را وصله میکنیم (patch) تا بتواند از میز کار لینوکس فیلم تهیه کند.
برای شروع یک پنجره ترمینال باز کنید.
نکته: چون اوبونتو به صورت پیش فرض ابزارهای کامپایل را نصب نمی کند، ما چند ابزار اضافی برای کامپایل برنامهها و توسعه کتابخانههای xlib دانلود میکنیم.
sudo apt-get install build-essential xlibs-dev
دستور زیر کد منبع ffmpeg را دانلود میکند.
wget http://un.sh.nu/screencasts/ffmpeg-0.4.9-p20051216.tar.bz2
حال بسته دانلود شده را از حالت آرشیو استخراج میکنیم و به داخل شاخه کد منبع میرویم.
wget http://un.sh.nu/screencasts/ffmpeg-0.4.9-p20051216.diff
patch -Np1 -i ffmpeg-0.4.9-p20051216.diff
حال موقع آن رسیده است که اسکریپ configure را اصلاح کنیم. کافیست که فایل configure را با یک برنامه ویرایشگر متن مانند gedit باز کنیدو خط زیر را
#!/bin/sh
- را به
#!/bin/bash
تغییر بدهید.حال بعد ازاین عمل ، دستور زیر را برای ساختن makefile در ترمینال وارد کنید:
./configure --extra-ldflags=-L/usr/X11R6/lib --enable-x11grab –enable-gpl
حال آماده ساخت ffmpeg هستید:
make
بعد از پایان مرحله قبل کد باینری ffmpeg باید برای ساخت فیلم از صفحه نمایش آماده باشد.
برای ضبط فیلم از کل صفحه نمایش دستور زیر را در ترمینال وارد کنید:
./ffmpeg -vcodec mpeg4 -b 1000 -r 10 -g 300 -vd x11:0,0 -s 1024x768 ~/screencast.avi
کد قبلی باعث ساخت فایلی به نام screencast.avi در شاخه خانگیتان میشود و شما میتوانید از هر برنامه اجرا کننده فیلم برای اجرای این فایل استفاده کنید.
حال شما میتوانید گزینههای بیشتری را که ffmpeg پشتیبانی میکند را امتحان کنید. اگر مایل باشید میتوانید یک video codec دیگر را آزمایش کنید و یا با تغییر اندازه صفحه ، از یک قسمت خاص از صفحه نمایش فیلم تهیه کنید.
در کد زیر گزینه -vd قسمت چپ بالای صفحهای را که ffmpeg از آن قسمت فیلم تهیه میکند را مشخص میکند و گزینه s 102x76- اندازه صفحه مورد استفاده ffmpeg را تعیین میکند.
./ffmpeg -vcodec mpeg4 -b 1000 -r 10 -g 300 -vd x11:10,10 -s 102x76 ~/screencast.avi
کد زیر باعث تغییر اندازه صفحه به 640x480 میشود.
./ffmpeg -vcodec mpeg4 -b 1000 -r 10 -g 300 -i ~/screencast.avi -s 640×480 ~/screen.avi
pyvnc2swf
pyvnc2swf یک اسکریپ پایتون می باشد که با استفاده از پروتکل vnc از صفحه نمایش فیلم تهیه میکند و آن را در فایلی با قالب swf ذخیره میکند.
برای نصب pyvnc2swf لازم هست که ابتدا چند کتابخانه را نصب کنبد. برای نصب این کتابخانه ها دستورات زیر را در ترمینال وارد کنید:
sudo apt-get install x11vnc
sudo apt-get install python-tk
sudo apt-get install python-pygame
بعد از نصب کتابخانه های پیش نیاز ، حال نوبت نصب pyvnc2swf میرسد.کد منبع pyvnc2swf را از آدرس زیر دانلود کنید:
http://www.unixuser.org/~euske/vnc2swf/pyvnc2swf-0.9.2.tar.gz
بسته بارگذاری شده را از حالت آرشیو خارج کنید.
حال دو پنجره ترمینال باز کنید. در پنجره اول دستور زیر را وارد کنید:
x11vnc
این دستور باعث شروع به کار سرور vnc بر روی دستگاه شما میشود. در دومین پنجره ترمینال ، ابتدا به شاخه ای که بسته را در آنجا استخراج کردهاید بروید و سپس دستورات زیر را برای شروع کردن برنامه وارد کنید:
cd pyvnc2swf
./vnc2swf.py
بعد از وارد کردن این دستور پنجرهای مانند شکل زیر مشاهده میکنید که به شما اجازه ضبط فیلم از صفحه نمایش کامپیوترتان را میدهد. چون برنامه دارای رابط گرافیکی میباشد ، نباید مشکل خاصی در استفاده از آن باشد.
دکمه start را برای شروع ضبط فیلم از صفحه نمایش بزنید و وقتی که مایل بودید ، دکمه stop را بای خاتمه دادن به عملیات ضبط فشار دهید. سپس به منوی File رفته و با استفاده از Save As به فایل خود نامی را اختصاص دهید و در مسیر دلخواه آن را ذخیره کنید. همچنین شما میتوانید با استفاده از Option->Clipping اندازه و محل دقیق قسمتی را که میخواهید تصویر آن را ضبط کنید را مشخص کنید. همچنین میتوانید با استفاده از Option->Framerate سرعت فریم تصاویر ضبط شده را نیز تنظیم کنید.
istanbul
istanbul یک برنامه برای ظبط فیلم از صفحه نمایش در لینوکس میباشد. istanbul فیلم های ظبط شده را در قالب یک فایل ogg ذخیره میکند. istanbul در میز کارهای KDE ،Gnome و XFCE کار میکند.
اما در مورد نام برنامه ، این برنامه به خاطر احترام به پنجمین قهرمانی لیورپول در جام باشگاهها که در تاریخ ۲۵ می ۲۰۰۵ در استانبول اتفاق افتاد istanbul نامیده میشود.
برای نصب istanbul نسخه 0.2.1 دستور زیر را در ترمینال وارد کنید.
sudo apt-get install istanbul
و یا نسخه 0.2.2 آن را از آدرس زیر دانلود و نصب کنید.
http://www.getdeb.net/archive/is/istanbul_0.2.2-1~getdeb1_i386.deb
istanbul برای اجرا حداقل به بستههای زیر احتیاج دارد:
- GStreamer 0.10
- Gst-plugins-base 0.10
- PyGTK 2.6
- Gst-python 0.10
- python-xlib
Gnome Python Extras >= 2.11.3
بعد از نصب istanbul با زدن کلید های alt+F2 و تایپ در istanbul منوی Run این برنامه را اجرا کنید. بعد از اجرا ،istanbul به صورت یک دایره قرمز رنگ در Gnome Panel مشاهده میشود.
istanbul با هدف ارائه برنامهای با استفاده آسان تهیه گردیده است. برای شروع ظبط فیلم کافی است که بر روی دایره قرمز رنگ یکبار کلیک کنید. برای پایان عملیات ظبط نیز کافیست که یکبار دیگر بر روی دایره قرمز رنگ کلیک کنید. بعد از کلیک دوم پنجرهای باز خواهد شد که از شما اسم فایل و محل دخیره آن را خواهد پرسید. ضمن اینکه شما در این پنجره میتوانید پیش نمایشی از فیلم ظبط شده مشاهده کنید.
برای انجام تنظیمات روی دایره قرمز رنگ راست کلیک کیده و تنظیمات دلخواه خود را انجام دهید.
با اینکه بعد از حذف بارسلونا توسط لیورپول نسخه ای جدید از برنامه istanbul منتشر شد و در آن تعدادی از باگ های برنامه رفع گردید ، ولی باز هم istanbul برنامه ای بدون باگ نمیباشد. اگر در هنگام ظبط فیلم با istanbul دچار مشکل گردید ، توصیه میشود که تیک record sound را برداشته و کار خود را دوباره تکرار کنید.
در صورتی که فیلمهای خود را بدون صدا ظبط میکنید ، فایلهای ogg ذخیره شده توسط istanbul که با استفاده از theora کد شده است دارای حجم مناسبی خواهد بود. در اینجا میتوانید فیلمی از طریفه استفاده از برنامه istanbul را که با استفاده از خود این برنامه تهیه شده است را مشاده کنید و یا آنرا را از اینجا دانلود کنید.
Wink
wink یک ابزار برای ساخت آموزش(tutorial) و ارائه آن هست که در هر دو سکوی لینوکس و ویندوز وجود دارد. wink یک خصوصیت را ارائه میدهد که در هیچکدام از برنامه های ضبط صفحه نمایش در لینوکس وجود ندارد و آن این است کهwink اجازه اضافه کردن پنجره های بازشونده که دارای اطلاعات اضافی در مورد فیلم ضبط شده هستند را میدهد. بنابراین wink واقعا مناسب ساخت آموزش لینوکس به همراه راهنماییها و نکات ظریف باز شونده به دیگران است. علاوه بر آن که wink برای چندین زبان از جمله انگلیسی ، فرانسوی ، آلمانی ، ایتالیایی ، دانمارکی ، اسپانیایی ، صربستانی ، ژاپنی ، پرتغالی برزلی و چینی رسمی/ساده شده موجود میباشد.wink احتمالا بهترین ابزار موجود برای ساخت آموزش فعل و انفعالی برای ارائه میباشد.
متاسفانه wink ایراداتی هم دارد. از جمله نسخه ۲ wink فقط برای سکوی ویندوز موجود هست و آخرین نسخه wink برای سکوی لینوکس نسخه 1.5 wink می باشد. همچنین wink از معماری ۶۴ بیتی پشتیبانی نمیکند.
بهر حال شما میتوانید wink را با تایپ دستور زیر در ترمینال نصب کنید.
sudo apt-get install wink
و یا آنرا از آدرس زیر دانلود کنید.
http://www.debugmode.com/wink/
بعد از اتمام دانلود ، بسته را در یک شاخه از حالت فشرده خارج کنید. سپس یک ترمینال باز کرده و به شاخه مورد نظر رفته و دستور زیر را در ترمینال برای آغاز نصب wink وارد کنید:
./installer.sh
حال به شاخه ای که شما برای نصب wink مشخص کرده اید بروید و دستور زیر را برای اجرای برنامه در ترمینال وارد کنید:
./wink
برای شروع ضبط فیلم از صفحه نمایش به قسمت File->New Project بروید و پارامتر های گوناگون را بر طبق احتیاجات خود تنظیم کنید و OK را فشار دهید.
حال شما باید یک پنجره مطابق شکل زیر مشاهده کنید.
برای شروع ضبط Shift+Pause را فشار دهید و برای پایان آن یکبار دیگر دکمه های قبلی را فشار دهید. قبل از شروع ضبط سرعت فریم را تنظیم کنید.
برای ساخت یک فایل swf در قسمت Project->Render بر روی render کلیک کنید و یا کلید F7 را فشار دهید.
امتحان دیگر قسمت های برنامه با خودتان. از آنجا که wink دارای رابط گرافیکی است ، نباید مشکل خاصی در کار کردن با آن باشد.